Ankara'daki Üniversite Kütüphanelerinde Çalışan Kütüphanecilerin Almış Oldukları Internet Eğitimi

Case on study in Internet taken by the librarians who work at University Libraries in Ankara
OLCAY, Erol 'Ankara'daki Üniversite Kütüphanelerinde Çalışan Kütüphanecilerin Almış Oldukları Internet Eğitimi - Case Study on the Internet educated librarians who work at University Libraries in Ankara', II Türkiye'de Internet Konferansı 14-15 Aralık 1996 Yayınlanmamış Bildiri, Istanbul Yeditepe Üniversitesi. 

 
GIRIŞ

Bundan 10-15 yıl önce kütüphaneciler "bilgi patlaması" nın  kütüphanecilik mesleğine getirmiş olduğu yükü omuzlamışlar, bilgisayarlar yardımı ile bilgilerin organizasyonunu sağlamışlardı. Tek merkezde bulunan bir anabilgisayarda sunmak istedikleri bilgileri depolamışlar ve bu ana bilgisayara uçlar bağlayarak bilgileri kullanıcıların hizmetine sunmuşlardı. Oysa bugün kütüphaneciler, kullanıcılarına bilgi sunarken oynayacakları rolü yeniden şekillendirmektedirler. Bilgisayar ağları ile donatılmış kütüphanelerde, kütüphanecilerin rolünün ne olacağını sormakta ve buna yanıt aramaktadırlar. Artık elektronik çağın doğurduğu yeni bir araştırmacı tipi vardır ve kütüphanecilerin bunu anlayıp idrak etmeleri gerekmektedir.

Çünkü 1990'lı yıllarda gelişen ve değişen bilgi erişim teknolojisi kütüphanelerde bulunan kaynakların paylaşımına bir kolaylık getirmiştir. Öyle ki bilgi teknolojisi herhangi bir bölge kütüphanesi ya da üniversitelerde bulunan bilgisayar ağlarının birbirlerine bağlanmasını olanaklı hale getirmiş, uzaktan kullanılabilen kütüphane kataloglarına açılan elektronik kapılar oluşturmuştur.

Bilgi teknolojisi kütüphanecilere değişik fırsatlar yaratmıştır. Bu fırsatların en önemlisi belki de Internet olgusudur. Internet, bilgisayar ağlarını birbirlerine bağlayan ağların ağı olarak anılmaya başlanmış, ağlar arasında bir iletişim yolu olmuş, kaynak paylaşımını kolaylaştırmıştır.

Kütüphane hizmetlerinde Internet'in getirmiş olduğu yenilikler yalnızca bugüne değin kütüphane işlemlerinde yapılanlarla sınırlı değildir. Internet kişiler arasında bir iletişim aracı olmuştur. Bunun yanı sıra Internet  paylaşma ve dayanışma ortamı olmuştur. Artık kütüphane hizmetleri yeni bir boyutla algılanmaktadır. Her kütüphaneci dünyanın çeşitli yerlerindeki kütüphane koleksiyonları hakkında fikir sahibi olabilmekte, kütüphane çalışanları birbirleri ile kolaylıkla iletişim kurabilmektedirler. Kısaca Internet, araştırmacının, kütüphanecinin ve kütüphanelerin yeni bir boyut kazanmasını sağlamıştır.
 

Kütüphanecilerin çalışma ortamı bu gelişmeler sonucu değişmiştir. Ancak araştırmacıların çalışma ortamı da değişmiştir. Eskiden kütüphanelere gidip kart kataloğu, danışma kaynaklarını inceleyen araştırmacılar buldukları bibliyografik künyelerden yararlanarak materyalin kendisine ulaşmak için ayrı bir çaba harcarlardı. Oysa şimdi ofislerinde oturarak bilgisayarlarından dünyadaki çeşitli üniversitelerin ya da bilgi merkezlerinin çevrimiçi kataloglarına erişebilmekte, istediği materyali dosya aktarma yolu ile kendi bilgisayarına alabilmektedirler. Acaba akademik personel ya da araştırmacılar bu ortama ayak uyduramayan üniversite kütüphanesine gitmekten vazgeçmeyecek midir' Kütüphaneciler böyle bir endişeyi içlerinde duymalıdırlar. 

Kütüphaneciler bu yeni bilgi dünyasında kendi rollerini yeniden belirlemek, bu rolü oynamak ve kullanıcılarına en iyi hizmeti vermek zorundadırlar. Bu hizmetleri vermek için elverişli ortamlar hazırlamak da kütüphanecilerin bu yeni rolleri gereğidir.

1.2. ÇALIŞMANIN AMACI

Hangi üniversite kütüphaneleri bu olanakları uygulayabilecek kütüphaneci grubuna sahiptir. Bugüne baktığımızda bu soruya verilecek yanıtın pek umut verici olmadığını görüyoruz.

Internet'e erişebilen kütüphanecilerin sayısı önemlidir. Acaba kaç kütüphaneci Internet ortamındaki bilgi kaynaklarına rahatça erişebilmektedir? Erişebilenlerin Internet'i sağlıklı ve etkin bir şekilde kullandıkları söylenebilir mi? Bu konu ile ilgili bir eğitim aldılar mı?

Tüm bu sorunlar; Ankara'da bulunan üniversite kütüphanelerinde Internet kullanımı ve kütüphane hizmetlerindeki uygulamalarının incelenmesinin ve kütüphanecilerin konu ile ilgili eğitimlerinin hangi düzeyde olduğunun saptanmasının zorunlu olduğunu göstermektedir.

Üniversite kütüphanelerinde çalışan kütüphanecilerin Internet ile ilgili eğitim gereksinimlerinin ne olduğunu ve bu eğitimin kimler tarafından desteklenmesi gerektiğini belirlemek başlıca amacımız olmuştur.

ÇALIŞMANIN ALANI VE KAPSAMI

Araştırma alanını Ankara'daki altı üniversiteye ait (Hacettepe Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi)  kütüphaneler (merkez, fakülte, bölüm, enstitü, yüksek okul) oluşturmaktadır. Ayrıca araştırma kapsamına, üniversitelere hizmet sunduğu için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Dokümantasyon Merkezi de dahil edilmiştir. Kuruluş şu anda yeni bir yapılanma içinde. Ama bu çalışmanın sonuçlarını etkileyecek düzeyde  bazı gelişmeler henüz saptanamamış durumdadır.

Çalışmada zaman  yönünden bir sınırlamaya gidilmemiştir. Çünkü Internet ülkemiz üniversite kütüphaneleri için yeni bir olgudur.
 

BÖLÜM 4
Kütüphanecilere nasıl bir eğitim istedikleri de sorulmuştur. Bu sorudan amaçlanan, kütüphanecilerin eğitim beklentilerini saptamak ve bu konuda çalışmak isteyenlere bir ışık tutmaktır.

4.2. VERI TOPLAMA TEKNIKLERI

Yukarıda sorulan soru Ankara'daki üniversite kütüphanelerindeki mevcut durumu gözler önüne sereceğine inanılmıştır. Dolayısı ile  soruların direkt olarak kütüphanecilere ve onların yöneticilerine sorulması   düşünülmüştür. Bu amaçla bir anket düzenlenmiştir. Düzenlenen anket ve yöneticilerle yapılan görüşmelere değgin açıklamalar aşağıda açıklanmıştır.

ANKET  

Anket sonucu toplanacak olan bilgiler araştırma sonucunu ciddi bir biçimde etkileyeceğinden anket ayrı bir önem ve titizlikle hazırlanmıştır. Anket sorularının yönlendirici olmamasına ve kolay anlaşılır olmasına dikkat edilmiştir. Bu yüzden anket formları herkese elden dağıtılmadan önce Bilkent Üniversitesinden dört deneğe uygulanmıştır. Uygulama sonucu bazı soruların  yanlış anlamaya yol açtığı saptanmıştır. Bu nedenle değiştirilmesi uygun bulunmuştur. Anket formunda gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra diğer katılımcı kütüphanecilere ve YÖK Dokümantasyon Merkezine, Bilkent Üniversitesi Kütüphanesindeki dört deneğe yeniden dağıtılmıştır.
 

Ankette 7'si açık uçlu olmak üzere 45 soru sorulmuştur. (Bkz. Ek-1) Bu sorulardan açık uçlu olanlar doğal olarak kütüphanecilerin düşüncelerini almaya yönelik sorular olmuştur.

Bağlı olmayanlar Internet eğitimi ile ilgili soruları yanıtlamaya yönlendirilmişlerdir.
 

4.2.2. YÖNETICILERLE GÖRÜŞME

4.3. KATILIMCI KÜTÜPHANELER VE KÜTÜPHANECILER

Araştırmada hedef olan grup  kütüphaneciler olmuştur. Onların çalışma ortamı olan kütüphaneler de önemlidir. Bu nedenle  niteliklerin araştırılması gerekmiştir.

Anketi yanıtlayacak olan  kütüphane çalışanlarının  özellikle kütüphanecilik eğitimi almış olmalarına dikkat edilmiştir. Çünkü Internet yalnızca öğrenilmesi gereken bir bilgisayar sistemi değil, bilgi dünyasında bir çok bilgi kaynağını barındıran ağların birbirine bağlanmış olduğu bir ağdır. Kütüphanecilerin, bugüne değin gelişen bilgi yönetimindeki becerileri sayesinde, Internet'le gelen bilgilerin kalitesinin değerlendirilmesinde ve organizasyonunda aktif bir rol almaları gerekmektedir (Ladner and Tillman   1993 a : 1).

Tablo 2, katılımcı kütüphaneler ve kütüphanecilerin sayısal verilerini göstermektedir. Anket formu, tablo 2'de gösterilen katılımcı kütüphanelerde çalışan toplam 111 kütüphaneciye dağıtılmıştır. Bunlardan 78 adedine yanıt alınmıştır. Böylelikle ankete katılım oranı % 70.2  olarak gerçekleşmiştir. Anketi yanıtlayan kütüphanecilerin niteliksel dağılımı  tablo 3'de gösterilmiştir.

Tablo 2. ANKETI YANITLAYAN KÜTÜPHANECILERIN ÜNIVERSITE KÜTÜPHANELERINE GÖRE DAĞILIMI
Katılımcı Üniversite Kütüphanesi Dağıtılan Anket Formu Sayısı Geri Dönen Anket Formu Sayısı Katılım Yüzdesi
(%) Genel Anket Yanıtları Içindeki Payı (%)
(N=78)
Başkent  5    5  100   6,4
Bilkent 32  28      87,5  35,9
Hacettepe 12  10      83,3  12,8
ODTÜ 18   11                61,1  14,1
YÖK 22  13      59,0  16,7
Gazi 14    7      50,0   9
Ankara   8    4     50,0     5,1
TOPLAM 111 78    70.2 100,0
 

4.3.1. KÜTÜPHANECILERIN NITELIKSEL DAĞILIMI

Anketi yanıtlayan kütüphanecilerin niteliksel dağılımı da tablo 3'te gösterilmiştir. Katılımcıların % 51,3'ünü uzman kütüphaneciler, % 23,1'ini bölüm sorumluları, % 6,4'ünü 5 müdürler, %2,6'sını Daire Başkanları ve %16,7'sini kütüphaneciler oluşturmaktadırlar.
 

4.3.2. DENEKLERIN IŞ DENEYIMLERI

Deneklerin iş deneyimlerinin de   önemli olduğu düşünülmüştür. Bu yüzden tablo 4'te deneklerin iş deneyimleri   çalıştığı yıllara göre düzenlenmiştir.

 Görülüyor ki deneklerden 40 kişinin-ki bu toplam katılımcıların % 51,3'ünü oluşturmaktadır- iş deneyimi beş yılın altındadır. On yılın altında çalışma süresi olan  denek sayısı ise 69'dur. Bu da toplam deneklerin % 88,5'ini oluşturmaktadır. Anketi yanıtlayan  deneklerin büyük bir çoğunluğu gençlerden oluşmaktadır. Bir başka deyişle; önümüzdeki 15 yılda Ankara'da üniversite kütüphanelerinde bu kütüphaneciler görev yapacaklardır. Bu durum, bu araştırmanın ne denli önemli olduğunu bir kat daha ortaya koymuştur.

Tablo 3. ANKETI YANITLAYAN DENEKLERIN UNVANLARINA GÖRE DAĞILIMI
Unvanı Kişi Sayısı
(N=78) Yüzde (%)
Kütüphaneci 13   16,7
Uzman Kütüphaneci 40   51,3
Bölüm Sorumlusu 18   23
Müdür  5    6,4
Daire Başkanı  2    2,6

Tablo 4. ANKETI YANITLAYANLARIN IŞ DENEYIMLERINE GÖRE DAĞILIMI
Çalışma süresi (yıl) Kişi sayısı
(N=78) Yüzde (%)
1-5   40 51,2
6-10   29 37,2
11-15   3  3,8
16-20   5  6,5
20 + 1  1,3
 

4.3.3. KÜTÜPHANELERIN NITELIKSEL DAĞILIMI

Bu çalışmada özellikle üniversite kütüphaneleri ele alınmıştır. Üniversitelerde kütüphaneler çeşitli özellikler göstermektedir. Ankara'da kampus ve bölüm esasına dayalı üniversitelerin yanı sıra kürsü esasına dayalı ve dağınık yerleşimli üniversiteler de bulunmaktadır. Bu nedenle üniversite bünyesinde hizmet veren her tür kütüphanenin olması ve bu kütüphanelerde çalışanların (merkezi, bölüm, fakülte, yüksekokul vb.) anketi yanıtlamaları araştırmamızı olumlu yönde etkilemiştir.

Yukarıda belirtildiği gibi, bu çalışmada gözler kütüphanecilere çevrilmiştir. Kütüphaneler de önemlidir ancak kütüphanecilerin kendilerini Internet ortamına hazırlamaları halinde, bu hazırlığın    kütüphaneleri olumlu olarak etkileyeceği açıktır.

Kütüphanecilerin hangi tür kütüphanelerde çalıştıklarının dağılımına gelince; ankete katılanların %92,3'ünü oluşturan 72 kişilik bir grup merkezi kütüphanede çalışmaktadır. Yüzde 2,6'sını oluşturan 2 kişilik bir grup bölüm kütüphanesinde ve %5,1'ini oluşturan 4 kişilik grup da diğer (fakülte, yüksekokul vb.) kütüphanelerde çalışmaktadır. Bu bilgiler tablo  5'te gösterilmiştir.

Tablo 5. ÇALIŞTIKLARI KÜTÜPHANE TÜRLERINE GÖRE ANKETI YANITLAYANLARIN DAĞILIMI
Kütüphanenin türü Kişi sayısı %
Merkezi Kütüphane 72 92,3
Bölüm Kütüphanesi 2 2,6
Diğer 4 5,1

4.4. ANKET SONUÇLARININ DEĞERLENDIRILMESI

Anket sonuçları elden dağıtılıp elden toplanmıştır. Kişilerin yönlendirilmemesi için deneklerin anketi kendi başlarına yanıtlamaları istenmiştir. Böylelikle daha objektif yanıtların alınabileceğine inanılmıştır.

Anket sonuçları bilgisayar ortamında bir istatistik çözümleme programı (SAS - Statistical Analysis for Sciences) ile değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmenin gerçekleşebilmesi için anketle toplanan veriler  veri kodlama kâğıdına kodlanmış, daha sonra bilgisayar ortamına aktarılmıştır.

Açık uçlu sorular ise elle değerlendirilmiştir. Tezin belli bölümlerinde açık uçlu sorulara verilen yanıtlardan  bazı alıntılar yapılmıştır.

BÖLÜM 5

ANKARADA'KI ÜNIVERSITE KÜTÜPHANELERINDE ÇALIŞAN KÜTÜPHANECILER VE INTERNET

Kütüphanecilerin almış oldukları Internet eğitim programlarına, bu eğitim programlarının kimlerce desteklendiği ve kütüphanecilerin Internet eğitiminden ne beklediklerine değgin bulgular da bu bölümde anlatılmıştır.

5.1. DONANIM

Ankara'daki üniversite kütüphanelerinin kütüphane hizmetlerine yenilik getirebilmeleri ve  Internet olanaklarını uygulayabilmeleri için gereken bilgisayar donanımlarına sahip olmaları gerekmektedir. Araştırmamızda bu konu ile ilgili bilgileri topladık. Sonuçlar aşağıdaki gibidir.

INTERNET  BAĞLANTISI    OLAN KÜTÜPHANELER

Ankara'daki üniversite kütüphanelerinin Internet'e bağlı olup olmadıkları araştırılmış ve  sonuçları  alınmıştır. Buna göre üniversite kütüphanelerinin bağlı olduğu kuruluşların tümü Internet'e bağlıdır. Yani kütüphanelerin Internet'e bağlanma olanakları mevcuttur. Ancak sadece Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi, ODTÜ Kütüphanesi, Başkent Üniversitesi Kütüphanesi, Gazi Üniversitesi Kütüphanesi Internet'e bağlıdır. YÖK Dokümantasyon Merkezi, Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri ve Ankara Üniversitesi Kütüphaneleri ise henüz  Internete bağlı değildir. Tablo 6, Nisan 1996 itibarı ile kütüphanelerin Internet'e bağlı olup olmadıklarını ve bağlı iseler hangi tarihten itibaren bağlı olduklarını göstermektedir.
 

Tablo 6. NISAN 1996 ITIBARI ILE INTERNET'E BAĞLI OLAN KÜTÜPHANELER
Kütüphane Bağlı olup olmadığı Hangi tarihte bağlandığı Bağlantı süresi (ay)
Ankara Üniv. Hayır           -- -
Başkent Üniv. Evet Haziran 1995 9
Bilkent Üniv. Evet Ocak 1992   52
Gazi Üniv. Evet Temmuz 1995 8
ODTÜ Evet Nisan 1993 36
Hacettepe Üniv. Hayır           --  --
YÖK Hayır            --   --

Bu duruma göre Internet konusunda en deneyimli kütüphanenin Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi olduğu gözlenmiştir. ODTÜ Kütüphanesinin bağlantı süresi 36 aydır. Bu süre küçümsenmemelidir. Başkent ve Gazi Üniversitesinin bağlantı süreleri 8 ve 9 aylık sürelerle birbirlerine çok yakındır.

5.1.2. INTERNET ERIŞIMI OLAN KÜTÜPHANECILER

Internet'e erişebilen kütüphanecilerin sayıları Tablo 7'de belirtilmiştir. Buna göre 78 kütüphaneciden 51'i (%65,4) Internet'e erişilebilmektedir.

Tablo 7. ANKETE YANIT VEREN KÜTÜPHANECILERIN INTERNET'E  ERIŞIMLERININ SAYISAL DAĞILIMI
Anketi yanıtlayanlar Kişi sayısı
(N=78)  Yüzde
(%)
Internet'e erişebilen kütüphaneciler 51 65,4
Internet'e erişimi olmayan kütüphaneciler 27 34,6
 

Genel dağılım içerisinde, 78 denekten %65,4'ünün Internet'e erişim yapabildiği saptanmıştır. Bilkent Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi Kütüphanelerinden  anketi yanıtlayan 33 denek çıkarıldığında ise -ki anketi yanıtlayanların üçte birinden fazlasını oluşturmaktadır- 45 kişilik bir katılımcı grubu kalmaktadır. Bunun da 18'inin Internet'e erişimi olduğu düşünülürse % 40'lık bir kütüphaneci grubunun Internet'e erişimi söz konusu olmaktadır.
 

INTERNET'E BAĞLANTISI OLAN KÜTÜPHANECILERIN ERIŞIM OLANAKLARI

Kuşkusuz Internet olanaklarını kullanabilmek için Internet'e bağlı olmanın yanı sıra, erişim amacıyla kullanılacak bir uç'un (terminal) olması da gerekmektedir. Bu yüzden deneklere Internet'e erişim amacı ile kullandıkları bir uçlarının olup olmadığı sorulmuştur. Buna göre erişim amacı ile kullandıkları bir ucu olan kütüphaneci sayısı 45, olmayanların ise 6'dır. Internet'e bağlı olmayanların sayısı 27'dir (Bkz. Tablo 9). Anketi yanıtlayan tüm denekler düşünüldüğünde, Internet'e erişebileceği bir uca sahip olanların yüzdesi de %57,7 olmaktadır.

Tablo 9. INTERNET'E ERIŞIM OLANAĞI OLAN KÜTÜPHANECILERIN UÇ SAHIBI OLUP OLMADIKLARININ DAĞILIMI
Anketi yanıtlayan kütüphanecilerden Kişi sayısı
(N=51) (%)
 
Ucu olanlar 45   88,23
Ucu olmayanlar 6  11,76

Tablo 10. INTERNET'E ERIŞIM AMACIYLA SAHIP OLUNAN UÇLARIN KIMLERLE PAYLAŞILDIĞININ DAĞILIMI
 

Internet'e erişim amacıyla ucu Kişi sayısı Yüzde (%)
Yalnızca kendi kullanan 12  26,7
Bölümündeki diğer kütüphanecilerle paylaşan 10  22,2
Kütüphanedeki tüm kütüphaneciler ile paylaşan 2   04,5
Kütüphane çalışanlarının hepsi ile paylaşan 7  15,5
Üniversite mensubu olan herkesle paylaşan 14  31,1
TOPLAM 45 100,0
 
Uçların başka meslektaşlarla paylaşılıp paylaşılmadığı da önemlidir. Internet'e bağlı olan kütüphanelerdeki kütüphaneci sayısı 51'dir. Fakat sadece 45'inin erişim yapabileceği bir ucu bulunmaktadır. Bu kütüphanecilerden 12'si ucu tek başına kullanabilmektedir. Bu durum Tablo  10 'da belirtilmiştir. Internet'e bağlı uçları bölümündeki diğer kütüphanecilerle kullananların sayısı da 10'dur. Yedisi bu ucu kütüphane çalışanlarının hepsi ile paylaşırken, 2'si de işyerlerindeki diğer kütüphanecilerle paylaşmaktadırlar. Üniversite mensubu olan herkesle paylaşanların sayısı da 14'tür. Bu, vurgulanan en büyük değer olmuştur.

5.1.5. ÜNIVERSITE KÜTÜPHANELERININ ALMIŞ OLDUKLARI BILGISAYAR DESTEĞI

Kütüphanecilerin bilgisayarcı olmadıkları ve ortaya çıkacak donanım ve yazılımla ilgili sorunları çözmek için zaman zaman yardıma gereksinimleri olacağı açıktır. Dolayısı ile hem bilgisayar kullanımı eğitiminden hem de teknik destekten sorumlu olabilecek ve gerektiğinde kütüphanecilerden yardımını esirgemeyecek bir birim gerekmektedir. Bu görev, üniversitelerde genellikle bilgi işlem birimince  üstlenilmiştir.

Araştırmada deneklere 'Üniversitenizdeki bilgisayar biriminden destek alıyor musunuz'' diye bir soru sorulmuştur.  Daire Başkanları ile yapılan görüşmelerde anketi yanıtlayan üniversite kütüphanelerinin yöneticilerinden 4'ü her konuda yardım aldığını açıklamıştır. Diğer üç yönetici de Internet'e bağlı olmadıklarını, bu yüzden böyle bir gereksinim duymadıklarını, dolayısı ile şu anda hiçbir yardım ve destek görmediklerini bildirmişlerdir.

Tablo 11. KÜTÜPHANECILERIN ALMIŞ OLDUKLARI BILGISAYAR DESTEĞI
Alınan bilgisayar desteği Kişi sayısı (N=78) Yüzde
(%)
Veri tabanı oluşturma konusunda destek alanlar 44 61,9
Internet yazılımı ile ilgili olarak destek alanlar 29 40,8
Internet donanımı ile ilgili 36 50,7
Internet öğretimi ile ilgili 34 47,8
Bilgisayar donanımının yaşatımı ile ilgili 54 76,0
* Birden çok seçenek işaretlenebildiğinden % 100  çakışmamaktadır.
 
Aynı soru çalışan kütüphanecilere de sorulmuştur. Onların bu konudaki görüşleri  yöneticilerinin yanıtlarından biraz farklıdır. Yedi yöneticinin dahil edilmediği bu değerlendirme aşağıdaki gibi yorumlanmıştır:

Çalışan 71 kütüphaneciden 56'sı bilgisayar biriminden tam destek aldığını belirtmiş, 14 kişi ise alamadığını belirtmiş ve bir kişi de soruyu yanıtlamamıştır.

Tablo  11'de kütüphanecilerin bilgisayar biriminden hangi  konuda yardım aldıklarının bir analizi sergilenmektedir. Görüldüğü gibi kütüphaneciler en çok 'bilgisayar donanımının yaşatımı' ve 'veri tabanı oluşturma' konusunda destek almaktadırlar. Internet'e bağlı olmayan kütüphaneci sayısı 27'dir. Oysa soruyu yanıtsız bırakan 1 kişi de dahil edildiğinde 15 kişinin yardım almadığı saptanmıştır. Bu da katılımcıların % 21,1'ini oluşturmaktadır.

5.5. INTERNET'TEN HABERDAR OLMA VE INTERNET EĞITIMI

Kütüphanecilerin Internet'ten nasıl haberdar oldukları,  Internet kullanmayı nasıl öğrendikleri ve Internet eğitimi konusundaki düşünceleri aşağıda açıklanmaktadır. Bu kesimde ayrıca verilmesi gereken eğitim programlarının nasıl olması ve kimler tarafından desteklenmesi gerektiği yine kütüphanecilerin görüşlerine dayanılarak  aktarılmıştır.

5.5.1. KÜTÜPHANECILER INTERNET'TEN NE ZAMAN VE NASIL HABERDAR OLDULAR'

Katılımcılara Internet'ten ne zaman ve nasıl haberdar oldukları sorulmuştur. Bu soru katılımcılara seçenekli olarak sunulmuş ve birden çok seçenek işaretleyebilecekleri belirtilmiştir. Tablo 22 seçeneklerin dağılımını göstermektedir.
 
Yirmialtı kişi çalıştığı üniversitenin Internet'e bağlanması nedeni ile   Internet'ten haberdar olduklarını vurgulamışlardır. Konu ile ilgili literatürü okuyarak veya kulaktan dolma diğer meslektaşlarından duyarak Internet'ten haberdar olanların sayıları  15'tir. Ondört kişi kütüphanecilik eğitimi sırasında, 8 kişi de bir kuruluşun

Tablo 22. KÜTÜPHANECILER INTERNET'TEN NASIL HABERDAR OLDULAR'
Nasıl haberdar olunduğu Kişi Sayısı %
Üniversitemizde kullanılmaya başlandığı için haberim oldu 26 33,33
Bir kuruluşun düzenlediği konferansta Internet'ın adını duydum 8 10,25
Kütüphanecilik eğitimim sırasında 14 17,94
Konu ile ilgili literatürü okuyarak 15 19,23
Işe ilk başladığımda çalıştığım kütüphanede vardı 5  6,41
Kulaktan dolma bilgilerle diğer meslektaşlarımdan 15 19,23
Haberim yok 5  6,41
*Birden çok seçenek işaretlendiğinden %100 çakışmamaktadır.

düzenlediği konferans sayesinde Internet'ten haberdar olduklarını açıklamıştır. Işe ilk başladığında Internet'ten haberdar olanların sayısı 5'tir.  Internet'ten bugüne değin haberi olmayan kütüphanecilerin sayısı da 5'tir.

KÜTÜPHANECILER INTERNET KULLANMAYI NASIL ÖĞRENDILER'

Kütüphanecilere Internet kullanmayı nasıl öğrendikleri sorulmuştur. Bu soruya yanıtların belirtilen seçeneklere göre verilmesi istenmiştir. Ancak deneklere birden çok seçeneği işaretleyebilecekleri söylenmiştir. Tablo 23 bu soruya verilen yanıtları göstermektedir.

Bu çalışmaya başlamadan önce kütüphanecilerin Internet konusunda örgün bir eğitimden geçmedikleri  varsayılmıştır. Tablo 23, 31 kişinin Internet'i kullanmayı bilmediğini ortaya çıkarmıştır. Bu sayı  katılımcıların %39,7 sini oluşturmaktadır. Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi ve Başkent Üniversitesi Kütüphanesindeki denekler çıkarıldığında da Internet'i kullanmasını bilmeyenlerin oranı %69'a yükselmektedir..
 

Tablo 23. KÜTÜPHANECILER INTERNET'I NASIL ÖĞRENDILER'
Nasıl Öğrendiği Kişi sayısı %
Yöneticilerin özendirmesi ya da zorlaması soucu (1.seçenek) 0  00,0
Ilgili bir kursa katılarak (2.seçenek) 3  03,8
Çalıştığım iş yerinde Internet kullanan diğer kişilerden (3.seçenek) 13 16,7
Kendi çabalarımla (4.seçenek) 7  09,0
Kütüphanecilik eğitimim sırasında (5.seçenek) 2  02,6
Kullanmasını bilmiyorum (6.seçenek) 31  39,7
*Birden çok seçenek işaretlendiğinden %100 çakışmamaktadır.

Çalıştığı iş yerinde Internet kullanan diğer kişilerden Internet'i öğrenenlerin sayısı 13'tür. Bu seçenek deneklerce işaretlenen ikinci büyük değer olmuştur. Kendi çabaları ile öğrenen 7 kişinin yanı sıra ilgili bir kursa katılarak Internet kullanmayı öğrendiğini belirtenlerin sayısı da 3'tür.

Kütüphanecilik eğitimleri sırasında Internet'i  öğrendiklerini belirtenlerin sayısı da 2'dir. Bu sayısal olarak az görünse bile, Internet eğitiminin kütüphanecilik okullarında verilmeye başlandığını göstermektedir.

 Tablo 23 yalnızca bir seçenek işaretleyen kütüphanecilerin sayısal verilerini kapsamaktadır. Oysa birden çok seçenek işaretleyen katılımcılar da vardır.  2, 3 ve 4. seçeneği birarada işaretleyen; yani  ilgili bir kursa katılarak (2. seçenek), çalıştığı iş yerinde Internet kullanan diğer kişilerden (3. seçenek) ve kendi çabaları ile (4.seçenek) Internet'i öğrenmeye çalışanların sayısı 6'dır. Yalnızca 3 ve 4. seçenekleri işaretleyen 8 kişi, 2 ve 4. seçenekleri işaretleyen 5 kişidir. 3. ve  4. seçeneklerle beraber, kütüphanecilik eğitimi  sırasında (5.seçenek)  Internet'i öğrendiğini belirten 1 kişi; 3 ve 5. seçenekleri birarada işaretleyen 1 kişi bulunmaktadır. Yöneticilerin

özendirmesi sonucu (1. seçenek) seçeneği ile 2 ve 4. seçenekleri birarada işaretleyenlerin sayısı ise 1 kişidir.

 Dikkat edilirse 4. seçenek olan 'kendi çabaları ile öğrenme' 28 kez  yinelenmiştir. Bu sayının genel katılım içerisindeki oranı %35,89'dur.

5.5.3. KÜTÜPHANECILERIN KATILDIĞI EĞITIM PROGRAMLARI

 Internet eğitimi almış kütüphaneci sayısı 28 olarak bulunmuştur. Bu sayı  tüm katılımcıların % 35,89'unu oluşturmaktadır. Tablo 24 izlenen eğitim programlarının ne olduklarını göstermektedir. Eğitim alanların yalnızca 2'si kütüphanecilik eğitimi sırasında bu eğitimi aldıklarını belirtmişlerdir. Deneklerden 11 kişi de Internet ile ilgili yapılan bazı konferanslara katıldıklarını belirtmişlerdir.

 Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinden kütüphaneciler 'UNIX işletim sistemi  ve e-posta' adlı 3 günlük bir kursa katıldıklarını belirtmişlerdir. Gazi Üniversitesi Kütüphanesinde çalışan kütüphaneciler de TÜBITAK, ODTÜ VE ÜNAK'ın düzenlemiş olduğu seminerler ve konferanslara katıldıklarını belirtmişlerdir. ODTÜ kütüphanesi çalışanları ise yine UNIX işletim sistemi ve Internet ile ilgili bir kursa katıldıklarını belirtmişlerdir.

Tablo 24. KÜTÜPHANECILERIN INTERNET KONUSUNDA KATILMIŞ OLDUKLARI EĞITIM PROGRAMLARI
Eğitim Programının ne olduğu Kişi Sayısı
(N=28) %

Ilgili bir kursa katıldım 15 53,6
Internet'in anlatıldığı bir konferansa katıldım 11 39,3
Kütüphanecilik eğitimim sırasında  2 7,1
 
 
 
 

5.5.4. INTERNET EĞITIM PROGRAMLARINI DESTEKLEYENLER

 Deneklere katıldıkları eğitim programlarının kimler tarafından desteklendiği sorulmuştur. Yanıtlar tablo 25'te gösterilmektedir. Buna göre 18 kişi yöneticileri tarafından, 1 kişi mesleki bir dernek tarafından, 2 kişi de kuruluşundaki bilgi işlem merkezi tarafından desteklenmiştir. Yedi kişi de kendi olanakları ile bu eğitim programlarına katıldıklarını belirtmişlerdir.

Tablo 25. KÜTÜPHANECILERIN KATILMIŞ OLDUKLARI EĞITIM PROGRAMLARINI DESTEKLEYENLER
Destekleyen Kişi ya da Kuruluş Kişi Sayısı %
Yöneticileri tarafından desteklenen 18 64,3
Mesleki derneklerce desteklenen 1 03,6
Kuruluşlarındaki bilgi işlem birimince desteklenen 2 07,1
Kendi olanakları ile 7 25,0

 Internet eğitimi aldığını belirten 28 kütüphaneci, tablo 23'te, yöneticilerin Internet eğitimini özendirmediğini ya da konu ile ilgili bir zorlamalarının söz konusu olmadığını söylemişti (Bkz. Tablo 23). Oysa tablo 25 bu durumla çelişmektedir. Internet eğitimi alan 28 kütüphaneciden 18'i (%64,3) yöneticilerinin sağladığı destek ile bir eğitim programına katılmışlardır. Burada çelişkili bir durum söz konusudur. Ama anlaşılması gereken anket sorularının yanlış sorulduğu değildir. Buradan çıkarılan sonuç şudur:

 Internet olanağının üniversiteye getirilmesi sonucu Internet kullanımı zorunlu hale gelmiştir. Kütüphanelerin bağlı olduğu kuruluşların düzenlediği kurslar elbetteki çalışanlara duyurulmakta, kurslara katılmak isteyenler kendi kararlarında serbest bırakılmaktadır. Bu durumda yönetici özendirici ya da zorlayıcı bir tavır içerisine girmemektedir. Bu nedenle kütüphaneciler bu konuda yöneticilerinin bir rolü olup olmadığı konusunda yorum yapmakta güçlük çekmişlerdir.

 Yedi kütüphaneci kendi çabaları ile bir eğitim programına katıldıklarını belirtmiştir. Bu veri genel katılımcıların % 8,97'sini oluşturmaktadır. Bu 7 kişiden 1'inin çalıştığı kütüphane (Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi) Internet'e bağlı değildir.

KÜTÜPHANECILER IÇIN INTERNET EĞITIM PROGRAMLARININ  KIMLER TARAFINDAN SAĞLANMASI VE NASIL OLMASI GEREKTIĞI KONUSUNDAKI BULGULAR

 Deneklere Internet eğitiminin nasıl olması ve kimler tarafından sağlanması gerektiği konusunda açık uçlu bir soru sorulmuştur. Tablo 26,  eğitimin kimler tarafından verilmesi gerektiği şeklinde düzenlenmiştir. Tablo 27 ise eğitimin nasıl olması gerektiği konusunda deneklerin düşüncelerini göstermektedir.

 Bu soruda deneklere birden çok seçenek işaretleyebilecekleri söylenmiştir. Bu nedenle sonuçlar %100 çakışmamaktadır.

KÜTÜPHANECILER IÇIN INTERNET EĞITIM PROGRAMLARININ KIMLER TARAFINDAN VERILMESI GEREKTIĞI KONUSUNDAKI BULGULAR

 Tablo 26'da 24 denek, kütüphanecilik mesleğine yakın ya da kütüphanecilik mesleğini bilen bir bilgisayar uzmanı tarafından Internet eğitiminin verilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Yirmi denek de kütüphanecilerin bağlı olduğu kuruluşça bu kursun verilmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Ondört kişilik bir grup ise Internet eğitiminin Kütüphanecilik okullarınca üstlenilmesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir. On kişilik bir grup da Internet eğitiminin mesleki dernekler tarafından verilmesi gerektiği konusunda fikir birliğine varmışlardır.
 
 Altı kişilik bir grup düşüncesini şöyle belirtmiştir: 'Internet kursunu kütüphaneciler vermelidir.' Dört kişi Internet kurslarının TÜBITAK tarafından verilmesini savunurken, 3 kütüphaneci de 'Internet'e bağlı olan kütüphanelerle işbirliği yapılıp diğer kütüphaneciler bu eğitimi vermelidirler' şeklinde  görüşlerini belirtmişlerdir. Bir kişi ; 'her kütüphaneci kendi çabalarıyla öğrenmelidir' derken,

 YÖK Dokümantasyon  Merkezinden katılan bir kütüphaneci de 'Internet kursu Kütüphaneler Genel Müdürlüğü ve Milli Kütüphane Başkanlığınca verilmelidir' şeklinde düşüncesini belirtmiştir.

Tablo 26. KÜTÜPHANECILER IÇIN INTERNET EĞITIMININ KIMLERCE VERILMESI GEREKTIĞI KONUSUNDA KÜTÜPHANECILERIN GÖRÜŞLERI
Internet eğitiminin kimler tarafından verilmesi ve desteklenmesi konusunda kütüphanecilerin düşünceleri Kişi sayısı Yüzde
%
Kütüphanecilik mesleğini bilen veya kütüphanecilik mesleğine yakın bir bilgisayar uzmanı tarafından
 24 30,76
Her kütüphanecinin çalıştığı kuruluş Internet kursunu vermeyi üstlenmelidir
 20 25,64
Internet eğitimini kütüphanecilik okulları üstlenmelidir
 14 17,94
Internet kurslarını ÜNAK, TKD gibi mesleki dernekler düzenlemelidir.
 10 12,82
Internet kurslarını kütüphaneciler vermelidir
 6  7,69
Internet kurslarını TÜBITAK vermelidir
 4  5,12
Internet'e bağlı olan kütüphanelerle işbirliği yapılıp diğer kütüphanecilere bu eğitim verilmelidir
 3  3,84
Kişi kendi çabaları ile öğrenmelidir
 1  1,28
Internet kursu Kütüphaneler Genel Müdürlüğü ve Milli Kütüphane Başkanlığınca verilmelidir 1 1,28
*Birden çok seçenek işaretlendiğinden %100 çakışmamaktadır.

KÜTÜPHANECILERE VERILECEK INTERNET EĞITIMININ  NASIL OLMASI GEREKTIĞI KONUSUNDAKI BULGULAR

   Internet'i  kullanmak için kütüphanecilerin yeni beceriler elde etmeleri gerektiği konusunda, deneklerin  düşüncelerini belirtmeleri istenmiştir. 78 denekten 63'ü (%80,8)  kütüphanecilerin Internet'i kullanmak için yeni beceriler elde etmeleri gerektiğine inanmaktadır. Beş denek bu konuda düşünce belirtmezken, 10 denek yeni becerilerin elde edilmesi gerektiği düşüncesine katılmamışlardır. (Bkz. Tablo 28)

Tablo 27. INTERNET EĞITIMININ NASIL OLMASI GEREKTIĞI KONUSUNDA KÜTÜPHANECILERIN GÖRÜŞLERI

Internet eğitiminin nasıl olması gerektiği Kişi sayısı
(N=78) Yüzde
(%)
Internet eğitimi konusunda fikir belirtmeyenler 50 64,10
Uygulamaya dönük olmalıdır 22 28,20
Zaman olarak yeterli süreyi kapsamalıdır 3  3,84
Kurslar kesinlikle Türkçe olmalıdır 1  1,28
Internet kursları; katılacak olan kütüphanecilere önce bilgisayar kursu daha sonra Internet kursu verilecek şekilde düzenlenmelidir 1  1,28
Bu eğitim sürekli olmalıdır 1  1,28
 
 Verilmesi  gereken Internet  eğitiminin nasıl olması gerektiği kütüphanecilere açık uçlu olmak üzere sorulmuştur. Yanıtlar tablo 27'de gösterilmiştir. Yanıtlara göre 50 kişi eğitimle ilgili hiçbir düşüncelerinin olmadığını belirtmiştir. Yirmiiki kişi de Internet eğitimi programının uygulamaya dönük olması gerektiğini belirtmiştir. Üç kişi zaman açısından yaklaşarak; kursların yeterli süreyi kapsamasını istemiştir. Bir kişi kursların Türkçe olması gerektiğini savunurken, 1 kişi de verilecek eğitimin sürekli olmasını öne sürmüştür. Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi'nden bir kütüphaneci de, Internet eğitimi alacak olan kütüphaneciye öncelikle bilgisayar kursu verilmesini, daha sonra Internet eğitimi verilmesi gerektiğini savunmuştur.
 
 Tablo 28, kütüphanecilerin Internet'e değgin bazı yorumlarını sergilemektedir. Bu tabloya göre; Internet'in kütüphane işlem ve hizmetlerinde erişimi artıracağına inanan kütüphaneci sayısı 74 (%94,9)'tür. Bu görüşe katılmayan yoktur. Üniversite kütüphanelerinin Internet'e bağlanması gerektiğine inananlar da 77 (%98,7) kişi olup, bu düşünceye katılmayan yoktur. Internet'in kütüphanelere elverişli ortamlar ve yeni olanaklar sağladığına inanan kütüphanecilerin oranı %94,9 (74 kişi)'dur.

Tablo  28. KÜTÜPHANECILERIN INTERNET'LE ILGILI GÖRÜŞLERI (N=78)
Soru Katılıyorum
% Fikrim yok
% Katılmıyorum
%
Kütüphane işlem ve hizmetlerinde Internet kullanımı bilgiye erişimi arttıracaktır. 74 Kişi
%94,9 4 Kişi
%5,1 0 Kişi
%0,00
Tüm üniversite ve araştırma kütüphaneleri Internet'e  bağlanmalıdır. 77 Kişi
%98,7 1Kişi
%1,3 0 Kişi
%0,00
Internet kütüphanelere elverişli ortamlar ve yeni olanaklar sağlamaktadır. 74 Kişi
%94,9 4 Kişi
%5,1 0 Kişi
%0,00
Internet'i kullanmak için kütüphanecilerin yeni beceriler elde etmeleri gerekmektedir. 63 Kişi
%80,8 5 Kişi
%6,4 10 Kişi
%12,8
Internet kullanımı konusunda kütüphaneciler kullanıcı eğitimini üstlenmelidir. 41 Kişi
%52,6 13 Kişi
%16,7 24 Kişi
%30,8
Kütüphaneciler Internet üzerinde elektronik ortamda bulunan bilgi kaynaklarının düzenlemelidir. 37 Kişi
%47,4 32 Kişi
%41,0 9 Kişi
%11,5
Kütüphanecilerin yardımı olmadan her kullanıcı Internet'i kullanabilir. 45 Kişi
%57,7 15 Kişi
%19,2 18 Kişi
%23,1
Internet'te bulunan bilgi kaynakları yetersizdir 13 Kişi
%16,7 41 Kişi
%52,6 24 Kişi
%30,8
Kütüphanecilerin Internet aracılığı ile erişilen bilgi kaynakları hakkındaki bilgileri çok azdır 48 Kişi
%61,5 20 Kişi
%25,6 10 Kişi
%12,8
Kullanıcıların Internet aracılığı ile erişilen bilgi kaynakları hakkındaki bilgileri çok azdır. 45 Kişi
%57,7 27 Kişi
%34,6 6 Kişi
%7,7
Internet aracılığı ile erişilen bilgi kaynakları,diğer bilgi kaynaklarından farklı değildir. 18 Kişi
%23,1 18 Kişi
%23,1 42 Kişi
%53,8
Çoğu kütüphaneler için Internet aracılığı ile bilgi kaynaklarına erişim pahalıdır. 41 Kişi
%52,6 25 Kişi
%32,1 12 Kişi
%15,4
Internet aracılığı ile bilgi kaynaklarına erişim kütüphanecilerin rolünü azaltacaktır. 23 Kişi
%29,5 6 Kişi
%7,7 49 Kişi
%62,8
 Internet ortamında bulunan bilgi kaynaklarına gelince; 'Kütüphaneciler bu bilgi kaynaklarını düzenlemelidir' düşüncesine katılan 37 (%47,4) kişidir. Internet'te bulunan bilgi kaynaklarını yetersiz bulan 13 (%16,7) kütüphaneci varken, 'Kütüphanecilerin Internet üzerinde bulunan bilgi kaynakları hakkındaki bilgileri çok azdır' düşüncesine katılan 48 (%61,5) kütüphaneci vardır. 'Kullanıcıların Internet üzerindeki bilgi kaynakları hakkındaki bilgileri çok azdır' düşüncesine katılan kütüphaneci sayısı ise 48 (%61,5)' dir. Internet aracılığı ile erişilen bilgi kaynaklarının diğer bilgi kaynaklarından farklı olmadığına inanan kütüphaneci sayısı 18 (%23,1)'dir. Ancak 45 kütüphaneci de Internet ortamında bulunan bilgi kaynaklarının farklı olduğunu söylemektedir. Internet ile ilgili kullanıcı eğitiminin kütüphanecilerin üstlenmesi gerektiğine inanan kütüphaneciler 41 (%52,6) kişidir. Buna karşın, 'kütüphanecilerin yardımı olmadan her kullanıcı Internet'i kullanabilir' düşüncesine katılanların sayısı 45 (%57,7)'tir.

 Bu bölümde, ankete katılan denek kütüphanecilerin görüşlerine dayanarak elde edilen bulgular verildi. Bulgular sonucu deneklerin Internet'e değgin görüşlerinin ne olduğu sergilendi. Bundan sonraki 6. Bölüm'de bulgular değerlendirilecek ve yorumlanacaktır.
BÖLÜM 6
BULGULARIN DEĞERLENDIRILMESI VE YORUM

6.1. GIRIŞ

 Beşinci bölümde elde edilen bulguların değerlendirmesi bu bölümde yapılmıştır. Bulguların değerlendirilmesi  varsayımımız gereği ele aldığımız bazı ölçütlere göre yapılacaktır. Bu ölçütler şunlardır:

 a) Internet'ten haberdar olma
 b) Internet öğrenimi
 c) Internet eğitimini destekleyenler
 d) Kütüphanecilerin Internet eğitimi konusunda beklentileri
 
INTERNET'TEN HABERDAR OLMA

 Yalnızca 5 kişi (%6,41) Internet'ten haberdar değildir. Geriye kalan tüm kütüphaneciler bağlı oldukları üniversitenin Internet kullanmaya başlaması ve konu ile ilgili literatürü okuyarak Internet'ten haberdar olmuşlardır. Bazı kütüphaneciler de kütüphanecilik eğitimi sırasında Internet'ten haberdar olmuşlardır. Bu üç gerekçe, anketi yanıtlayan kütüphanecilerce 58 kez (%74,35) yinelenmiştir. Ancak konu ile ilgili literatür okuyanların sayısı tatmin edici düzeyde (%19,23) değildir.

 Internet'i kullanmak bir uzmanlık işi değildir. Bir yaşama biçimi olmak üzeredir. Artık insanlar haberleşmede telefon yerine e-posta kullanmaktadır. Kişiler zaman sınırı olmadan  istedikleri anda istedikleri kişilere mesajlarını yollayabilmektedirler. Kütüphane hizmetlerinde olmasa bile Internet'in kullanıldığı yerlere bakılırsa sıradan kişilerin bilmesi gereken bir araç olma yolundadır. Artık 'Internet Cafe'ler bile açılmaktadır. Bilkent Üniversitesinde öğrenci kayıtları Internet aracılığıyla yapılmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde bilgisayar kullanan kişilerin Internet ve WWW'e olan ilgisi yüzünden halen bilgisayar ağına bağlı olan kişilerin sayısının 2000 yılına kadar 3 katına çıkacağı bildirilmektedir (Bahar 1996 : 3). Kısacası Internet yaşamın bir parçası olmuştur. Kütüphanecilerden 5 kişinin henüz haberdar olmaması bile tatmin edici bir sonuç değildir. Dolayısıyla bütün kütüphanecilerin Internet'ten haberdar olması gerekir.

INTERNET ÖĞRENIMI

 Kütüphanecilerin çoğunun Internet'i kullanmayı bilmedikleri ortaya çıkmıştır. Anketi yanıtlayan 78 kütüphaneciden 31'i (%39,7) Internet'i  kullanmayı bilmediklerini söylemiştir. Internet'i kullanmayı bildiğini söyleyenlerin önemli bir çoğunluğu (28 kişi %35,9) da Internet'i kendi çabalarıyla öğrendiklerini belirtmişlerdir. Yalnızca 15 kütüphaneci (%19,2) Internet ile ilgili bir kursa katıldığını söylemiştir. Burada ilginç bir nokta dikkati çekmektedir. Çünkü Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinden anketi yanıtlayanların sayısı 28'dir. Kuruluşları ücretsiz Internet eğitimi verdiği halde, anketi yanıtlayan 78 kişiden yalnızca 15'nin  kursa katılmış olması düşündürücüdür. Zaten Internet'i nasıl öğrendikleri konusunda düşünceleri sorulduğunda 'ilgili bir kursa katılarak' öğrendiğini söyleyen 3 kişi (%3,8) vardır.

 Bu durumda açılmış olan bazı Internet eğitim kurslarının kütüphanecilerin gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığı tartışılabilir. Uygulanan eğitim programları kütüphanecilerin isteği doğrultusunda hazırlanmamış, gereksinimleri karşılamamış olabilir. Çünkü öğretilenler UNIX işletim sistemi ve Internet'te gezinti (navigation) etkinlikleridir. Bunun yanısıra e-posta ile ilgili etkinliklerin anlatıldığı bazı kurslar vardır. Bu kurslar elbetteki gereklidir. Ancak sınırlı kurs zamanlarında bunları öğretmekle geçen zaman Internet'in kütüphane uygulamalarından örneklerin anlatılabileceği oturumların yapılamamasına yol açmaktadır. Hatta bunları anlatabilecek kişilerin varlığı bile tartışılabilir. Çünkü kurslar bilgisayar uzmanları tarafından verilmektedir. Internet'i kullanırken bir kütüphanecinin eğitim gereksinimlerinin ne olacağının  bilgisayar uzmanlarınca bilinmesi beklenemez.

 Kütüphaneciler Internet'i, çalıştıkları işyerlerinde Internet kullanan diğer kişilerden öğrenmeyi herşeye yeğ tutmuşlardır. Çünkü 'nasıl öğrendiniz' sorusuna verilen yanıtlar arasında 'işyerimde Internet kullanan diğer kişilerden' seçeneği 13 kişi  (%16,7) tarafından  vurgulanmıştır ve vurgulanan en büyük değer olmuştur. Bu rakam herhangi bir Internet eğitimi aldığını belirtenlerin %46,4'ünü oluşturmaktadır. Bunun anlamı şudur. Kütüphaneciler işyerlerinde bazı sorumlulukları paylaşmaktadırlar. Iş yerlerinde bu sorumlulukları yerine getirmek zorunda olduklarından, bilemedikleri konuları bilen bir meslektaşlarına danışırlar. Internet'i birbirlerinden öğrenmelerinin bir nedeni budur. Yine bazı yenilikleri birbirlerinden öğrenmeleri doğal karşılanmalıdır. Meslektaşlarının yeni bir şey öğrenmeleri diğerlerini özendirmektedir. Bu nedenle kütüphanelerin Internet'e bağlanarak bu ortamları oluşturmaları Internet kullanımını yaygınlaştırabilir. Ayrıca kütüphaneciler için Internet eğitiminin daha ciddi bir biçimde ele alınmasını sağlayabilir.

 Bahşişoğlu,Çelik ve Şan'ın (1995) sundukları bildiride de, 103 kişinin çalışmış olduğu ve araştırma kapsamına alınan 19 kuruluşun 15'inde (N=19) Internet yine kişisel gayretlerle öğrenilmiş bulunmaktadır. Bu sonuçlar Internet ile ilgili bir eğitim programının bugüne değin ciddiyetle ele alınmamış olduğunun bir kanıtıdır.

 Kütüphaneciler 'Internet'in anlatıldığı bir konferansa katılma'yı bir eğitim programı olarak algılamışlardır. Bu nedenle katılmış oldukları eğitim programlarını açıklarken 11 kişi (%39,3) ilgili bir konferansa katıldığını belirtmiştir. Doğal olarak konferanslar da birer bilgi kaynağıdır ancak Internet kullanım becerisini kazandıracak bir eğitim etkinliği değildir. Buradan anlaşılan kütüphanecilerin Internet eğitimi konusunda bir düşüncelerinin bulunmamasıdır. Çünkü beceri kazandırma eğitimi başka bir etkinliktir. Oysa konferans, seminer, sempozyum vb. etkinlikler güncel duyuru şeklinde bilgiler veren etkinliklerdir. Bu tür etkinliklerde haberdar olunan gelişmeler, kişileri  beceri kazandırma eğitimi almaya yönlendirebilir. Bu nedenle yararı doğal olarak yadsınamaz.

 Iyi bir Internet eğitiminden beklenen kanımızca şudur: Internet'in kütüphane hizmetlerine katkılarını düşündüğümüzde kütüphanecilerin kullanmayı öğrenmek zorunda oldukları Internet araçlarından bahsedebiliriz. Bu araçlar e-posta, ftp, telnet, www, gopher v.b. araçlardır. Elbetteki tarama sonuçlarını almak istediklerinde kütüphanecilerin e-posta aracını kullanmayı bilmeleri gerekir. Yine uzaktan veri tabanlarına bibliyografik bilgilerin kontrol etmek amacı ile bağlandıklarında telnet aracını kullanmayı ve nerelerde ne gibi veritabanları olduğunu bilmeleri gerekir. Bu nedenlerden dolayı kütüphanecilerin Internet eğitimi bazı özellikler taşır. Kütüphaneciler için Internet eğitiminin iki yanı vardır. Bunlardan ilki bilgisayar kullanım becerisine sahip olmaktır. Bir diğeri ise Internet araçlarının ne gibi olanaklar sağladığını anlamak ve bu olanakları uygulamaya koyabilmektir. Üniversitelerimiz bünyesinde kütüphanecilerin devam ettikleri Internet kursları genel olarak bilgisayar kullanımı düzeyinde kalmış, Internet araçları ve sağladığı olanakların uygulaması yapılamamıştır. Bu nedenle kütüphanecilerin beklentileri karşılanamamıştır.

INTERNET EĞITIMINI DESTEKLEYENLER

 Bugüne değin Internet eğitimi almış kütüphanecilerin çoğu (%64,3) yöneticileri tarafından desteklenmiştir. Oysa kütüphanecilerin Internet'i nasıl öğrendikleri konusunda görüşleri alındığında 'yöneticilerin özendirmesi ya da zorlaması sonucu' seçeneği hiç bir kütüphaneci tarafından işaretlenmemiştir (Bkz. Tablo 23).

 Internet eğitimi konusunda destek aldıklarını belirten kütüphanecilerden 7 kişi kendi olanakları ile bu eğitimi aldıklarını belirtmişlerdir. Oysa yukarıda da belirttiğimiz gibi Internet ile ilgili olarak ÜNAK ve TÜBITAK'ın düzenlemiş olduğu 'Bilgi Toplumu ve Internet'  seminerini kütüphaneciler eğitim programı olarak algılamışlardır ve bu seminer ücretini kendileri ödediklerinden kendi desteklerini sağladıklarını belirtmek istemişlerdir.

  Mesleki derneklerce desteklendiğini ileri süren kütüphaneci sayısı 1'dir (Bkz. Tablo 25.). Burada yine ÜNAK ve TÜBITAK tarafından ortaklaşa düzenlenen 'Bilgi Toplumu ve Internet' semineri kastedilmiştir ve gerekli olan katılım ücreti dernekçe ödendiğinden böyle bir açıklama yapılmıştır.

 Bunun yanı sıra Internet eğitiminin kuruluşundaki bilgi işlem merkezi tarafından desteklendiği görüşünü ileri süren iki kütüphaneci Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinde çalışmaktadır. Kastettikleri; bağlı olduğu kuruluşun bilgi işlem birimince verilmiş olan kurs programlarıdır. Bu kurs programları Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinde çalışan ve anketi yanıtlayan diğer kütüphanecilerce 'yöneticilerce desteklendi' şeklinde yorumlanmıştır.

 Görülüyor ki bugüne değin kütüphanecilere verilen Internet eğitimini destekleyen kişi ya da kuruluşlar şunlardır denememektedir. Çünkü bu tür çabaların geçici önlemlerle yürütüldüğü sonucu ortaya çıkmıştır. Yalnızca ODTÜ ve Bilkent Üniversitesi kuruluş olarak bazı eğitim programları düzenlemişlerdir. Ancak bu programların kişilere yeterli beceriyi kazandırmadığı ortaya çıkmıştır. Mesleki derneklerin bu konuda herhangi bir çabası yoktur. Düzenlenen bir kaç konferans kütüphanecilerin yalnızca Internet'ten haberdar olmalarına yaramıştır. Bu küçümsenecek bir olay değildir ama beceri kazandırma eğitimi anlamına da gelmemektedir.
 
 Eğer bir destek aranıyorsa bunların başında yöneticiler gelmelidir. Destek maddi veya manevi olabilir. Yöneticilerin bu konuda bir arayış ya da çaba içinde olmadıkları gözlenmiştir. Böyle bir eğitim programına gereksinim duyulup duyulmadığı   konusunda bir düşünceleri bulunmamaktadır. Çünkü Internet ve Internet'in kütüphane hizmetlerine getirmiş olduğu yeniliklerden haberdar olup olmadıkları şüphelidir. Bu konuda onlara neyin engel olduğu anlaşılamamaktadır. Kişileri Internet'i öğrenmekte serbest bırakıp özendirmemek ihmalden başka birşey değildir. Bu, bağlı olan kütüphaneler için böyledir. Bağlı olmayan kütüphanelerin yöneticileri henüz bağlı olmamalarının sıkıntısını bile duymamaktadırlar. Her ne kadar 77 kişi (% 94,9) kütüphanelerin tümünün Internet'e bağlanması gerektiğini savunmuş ise de, Internet'e bağlanmak için çaba göstermemektedirler.

 Bulgular Internet eğitiminin kimler tarafından verilmesi gerektiğini ortaya çıkardığı gibi nasıl verilmesi gerektiğini de yanıtlamıştır. Anket, kütüphanecilerin Internet  eğitimi konusunda çeşitli kişi ve kuruluşlardan beklentilerinin  olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu beklentiler aşağıda açıklanmıştır.

 Katılımcılardan 24 kütüphaneci Internet eğitim kurslarının, kütüphanecilik mesleğini bilen ya da kütüphanecilik mesleğine yakın bilgisayar uzmanları tarafından verilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Bu katılımcılar, bilgisayar konusunda ayrıntılı bilgilerin ancak bilgisayar uzmanlarınca   verilebileceğini belirtmişlerdir. Bilkent üniversitesinden bir kütüphanecinin 'Internet kursundan önce kütüphanecilere bilgisayar kurslarının verilmesi gerekmektedir. Internet'ten ancak o zaman verimli bir şekilde yararlanabilirler' diye belirtmesi bazı kütüphanecilerin bu konuda bilgisayar uzmanlarından bir beklentilerinin olduğunu göstermektedir.

 Bizce bilgisayar uzmanları kütüphanecilere yararlı bazı komutları öğreterek   'Internet nedir'' 'Nasıl çalışır'' şeklindeki bazı soruları açıklayabilirler. Ancak bu temel bilgilerden sonra; Internet üzerinde bulunan bilgi kaynaklarına erişebilmeyi ve bu bilgilerden nasıl, nerede, ne zaman yararlanılabileceği konusunda bilgi sahibi olmayı sağlayan bazı kapsamlı kurslara gereksinim vardır. Bu tür kursların kütüphaneciler tarafından verilmesi kuşkusuz daha uygundur.

 Tablo 26'da ikinci olarak vurgulanan değer 20 kişinin vurguladığı seçenektir. Bu seçeneğe göre kütüphanecilerin çalıştığı her kuruluş Internet eğitimini üstlenmelidir. Bu kütüphanecilerin kendi kuruluşlarının vereceği bir eğitim programını bir başka kuruluşun ya da mesleki derneğin düzenleyeceği kursa yeğ tuttukları saptanmıştır. Bu beklenti doğal karşılanmalıdır. Çünkü mesleki dernekler bugüne değin Internet eğitimi ile ilgili bir olanak sağlamamıştır. Kütüphanecilik okullarında Internet'i öğrenme şansları bulunmayan bu kütüphanecilerin kendi kuruluşlarından böyle bir beklentilerinin olması normaldir. Çünkü sonuç olarak hizmetler kuruluş adına verilmektedir. Bu hizmetleri verecek olan kütüphanecilerin hizmetiçi eğitiminden de kuruluşları sorumludur. Internet eğitimi başkaları  tarafından düzenlense bile harcanacak olan zaman kuruluşlara ait zamandır. Dolayısıyla kuruluşların çalışanlarına yeterli zamanı verip özveride bulunmaları gereklidir. Bu nedenle kütüphanecilerin kuruluşlarından böyle bir desteği beklemek haklarıdır.

 Ankete katılanların % 17,94'ü  Internet eğitiminin kütüphanecilik okullarında verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Katılımcılar bu konuda bir-iki cümle ile de olsa ayrıntılı bir düşünceyi anket formuna yazmamışlardır. Ancak kastettikleri Internet eğitiminin örgün eğitim kurumlarında verilmesi gerektiğidir. Özünde bu düşünceye bütün kütüphanecilerin katılması gereklidir. Ancak buradan anlaşılan şudur: Şu anda kütüphanelerde çalışan kişiler tekrar okula dönemeyeceklerini düşünmüşlerdir. Onları ilgilendiren kendi eğitimleridir. Bu nedenle anketi yanıtlayan kütüphaneciler, kütüphanecilik okullarından beklentileri olmadığı durumunu kabullenmişlerdir. Kütüphanecilik okullarına bu görevi yükleyen kütüphaneciler ise genel düşüncelerini belirtmişlerdir.

 Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümünde eğitim programında bazı iyileştirme ya da geliştirme çalışmalarının olduğu açıklanmıştır. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi Kütüphanecilik Bölümünde bu tür bir çalışmanın olmadığı söylenmiştir. Yalnızca; verilmekte olan 'Bilgi Ağları' dersinin içine Internet ile ilgili bir bölümün olduğu ve bu bölümün anlatıldığı derslerin de uygulamaya dayalı olarak geçmediği belirtilmiştir.  Istanbul Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümünde de Internet eğitimi ile ilgili çalışmaların yeterli olmadığı bilinmektedir.

 Katılımcılardan 10 kişi, Internet eğitiminin TKD (Türk Kütüphaneciler Derneği) ve ÜNAK (Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği) gibi mesleki kuruluşlarca üstlenilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Geçmişte kütüphanecilik okullarında Internet'i öğrenemeyenler kuruluşlarının açacağı bir kursta ya da daha önemlisi mesleki derneğin düzenleyebileceği bir kursta bu olanağı bulabilirler. Bu nedenle mesleki derneklere bu görev düşmektedir.

 Katılımcılardan 6 kişi Internet kurslarının kütüphanecilerce verilmesi gerektiğini savunmuştur. Üç kişi  'Internet'e bağlı olan kütüphanelerin kütüphanecileri bir işbirliği programı çerçevesinde diğer kütüphanecilere deneyimlerini aktarabilir ve bilmeyenlere bildiklerini öğretebilirler' şeklinde düşüncelerini açıklamışlardır. Kütüphaneciler birbirlerine destek olmalıdırlar. Hatta ilişkilerini hiç kesmemeleri gereken bir meslek grubunun üyeleridir.

 Internet olanaklarından yararlanarak kütüphane hizmetlerine yenilik kazandıran herhangi bir kütüphane bunu sergilemekten onur duyar ve bunun diğer kütüphanelerde de yaygınlaşması için elinden gelen yardımı yapar. Ancak kütüphanecilerin, Internet'e bağlı olan kütüpanecilerden beklentilerinin olması diğer kütüphanelerden okul olmasını istemekle eşdeğerdir. Kataloglama işlemlerinin elle yürütüldüğü dönemlerde  kütüphaneler birbirlerine eleman desteği yapar, başka kütüphanenin elemanını yetiştirmeye çalışırlardı. Bu araştırmada aynı tip bir beklenti ile Internet'i öğrenme yolunu seçen bazı kütüphanecilerin olduğu saptanmıştır. Oysa Internet'tin 'tartışma ve haber listeleri' kullanım kategorisi böyle bir paylaşma ve dayanışma ortamını zaten yaratmıştır. Gerektiğinde sorunlarını aktarıp çözüm bulabilecekleri bu ortamdan yararlanabilirler. Dolayısıyla kütüphanecilerin Interneti bilmemelerinden dolayı bu tür bir isteğin geldiği anlaşılmaktadır.

 Internet eğitiminin başka kuruluşlarca verilmesi yolunda bazı görüşler de vardır. Bu görüşlere göre, Internet kursunun Kütüphaneler Genel Müdürlüğü ve Milli Kütüphane Başkanlığınca verilmesi uygun görülmüştür. Bunu söyleyen 1 kişidir. Yine YÖK Dokümantasyon Merkezinden bir kütüphaneci 'Internet'ten sorumlu kuruluş olarak Internet eğitimini TÜBITAK'ın üstlenmesi...' gerektiğini söylemiştir.

 Bu tip merkezi örgütlerin, kütüphanecilik mesleğine katkısı olan teknolojik yeniliklerin uygulamasında  önderlik yapması gerekmektedir. TÜBITAK yapmış olduğu çalışmalarla bu görevini yerine getirmektedir. TR-NET'i ODTÜ ile ortaklaşa kurarken Internet'in ülke içinde yaygınlaşmasının temelini atmıştır. Ancak Milli Kütüphane ve Kütüphaneler Genel Müdürlüğü bu görevlerini yerine getirmemektedirler.
 
INTERNET EĞITIMININ NASIL OLMASI GEREKTIĞI KONUSUNDA BULGULARIN DEĞERLENDIRILMESI

 Kütüphanecilerin Internet eğitiminin nasıl olması gerektiği konusunda 50 kişi (%64,10)'nin suskun kalması bazı gerçekleri açıklamaktadır. Bu gerçek şudur: Kütüphaneciler Internet eğitiminden neyi anlamaları gerektiğini bilmemektedirler. Çünkü Internet'in kütüphane hizmetlerinde nasıl kullanıldığı konusunda belirli bir düşünce ortaya koymamışlardır. Internet kullanımları uzak giriş ile bazı veri tabanlarını taramak ve e-posta ile iletişim kurmak ile sınırlı kalmıştır.

 Internet eğitiminin nasıl olması gerektiği doğrultusunda düşüncelerini belirten kişilerin beklentileri  şöyle saptanmıştır:

 -Kursların özelliği: Kurslar kesinlikle uygulamaya dönük olmalıdır.

 Kütüphaneciler için Internet henüz 'bir bilinmeyen'dir. Internet zaman zaman herkes için bir bilinmeyeni ifade edebilir. Bu nedenle Internet'i kendi başına keşfetmek çok zevkli ve heyecanlı olabilir. Ama kütüphanecilerin Internet'i sınırlı bir kavram olarak algıladıkları bu düşünceleri ile ortaya çıkmıştır. Kütüphane hizmetlerinde Internet belirli bir iş için kullanılıyormuş gibi düşünülmekte ve kütüphaneciler bu kalıplaşmış işlerin kendilerine uygulamalı bir şekilde öğretilmesini beklemektedirler. Oysa Internet onlara sınırsız olanaklar tanımaktadır. Kütüphaneciler bugüne değin bilgilerin organizasyonu ile ilgili kazandıkları  deneyimleri sayesinde, Internet'ten nasıl yararlanmaları gerektiği konusunda özgürce karar vermelidirler.

 Kuşkusuz Internet'i tanıtma, UNIX işletim sistemi ve bazı bilgisayar komutlarının öğretildiği kurslar çok yararlıdır. Bu kurslar bilinen uygulamalı yöntemlerle yapılabilir. Ancak Internet ve sağladığı olanakların kütüphanecilerce keşfedilmek istenmemesi kütüphanecilerin bu konuda endişelerinin olduğunu ortaya koymuştur.

 -Zaman: Kurslar ne çok kısa ne de gereğinden uzun olmalıdır.

 Üç (%3,84) kütüphaneciden böyle bir istek gelmiştir. Bu kütüphaneciler bugüne değin almış oldukları hizmet içi eğitim programlarından kazanmış oldukları deneyimlere dayanarak bu isteklerini belirtmişlerdir. Hacettepe Üniversitesi Kütüphanesinden bir katılımcının 'Yeterli süreyi kapsamaması halinde kurstan öğrenilenler çok çabuk unutulmakta ve yeni bir kursa ihtiyaç duyulmaktadır' şeklinde düşüncesini belirtmesi bu konu üzerinde düşünülmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

 Internet'in öğrenilmesi bizce iki bölümden oluşur. Bunun bir bölümü bilgisayarla ilgili bölümüdür ki bunun öğrenilmesi gereken yanı yararlı bir kaç komut, ve 'Internet nedir'' 'Nasıl çalışır'' gibi sorulara dayanır. Bu temel bilgilerin alınması için belli bir sınır konabilir. Oysa Internet ve onun sınırsız yapısının hangi yanı öğretilecektir ve bunun  zaman sınırı nasıl konacaktır' Yalnızca Internet'in kütüphane hizmetlerinde belirli bir uygulaması belki sınırlı bir şekilde öğretilebilir. Örneğin; locis.loc.gov. adresinden Kongre Kütüphanesinin çevrimiçi kataloğuna nasıl erişileceği ve oradan elde edilen hazır katalog bilgilerinin kendi kütüphanesinin çevrimiçi kataloğuna nasıl transfer edileceği öğretilebilir.

 Internet'in öğrenilmesi gereken çok yanı var. Her geçen gün yeni bir şeyler keşfetmek olanaklı. Dolayısıyla kütüphanecilerin buna hazırlıklı olmaları gerekir. Bulgularımız, kütüphanecilerin Internet'i hala bir kaç derste öğrenebilecekleri bir olgu olarak kabul ettiklerini göstermiştir. Bu da kütüphanecilerin bu konudaki bilgilerinin yeterli olmadığını göstermektedir.

 -Dil: Kurslar kesinlikle Türkçe olmalıdır.
 
 Bu istek bir kişi (%1,28) tarafından belirtilmiştir. Bu kütüphaneci daha önce katıldığı bir hizmetiçi eğitim programından edinmiş olduğu deneyime dayanarak  bu düşünceyi ileri sürmüştür. Buradan varılması gereken sonuç şudur: Internet eğitimi düzenlenirken katılımcı her kim olursa olsun kursların, eğitim programına katılacak olan kişinin kendi dilinde olmasına özen gösterilmelidir. Ancak unutmamalıdır ki Internet dünyayı bizim bilgisayar ekranımıza taşımıştır. Artık orada yeni bir dil konuşulmaktadır. Internet'in içinde bulunan bilgi kaynakları da her dilde olabilmektedir. Internet olanaklarından etkin bir biçimde yararlanabilmenin bir yolu da yabancı dil bilmektir. En çok kouşulan dil olduğundan dolayı Ingilizceyi bilmek çok yararlı olabilir.

 -Bilgisayar kursları: Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinden bir kütüphanecinin, 'Internet eğitimi alacak kişiye öncelikle bilgisayar donanımları ve yazılımı  konusunda bir eğitim programı verilmelidir. Bundan sonraki ilk aşama Internet eğitimine geçmek olmalıdır' şeklinde bir düşünce ileri sürdüğü yukarıda belirtilmişti. Kütüphanecilerin bu konuda eksiklikleri vardır. Bilgisayar işletim sistemi, yayın tarama, tarama sonuçlandıktan sonra kullanılan  aşağı indirme (download), yazıcıya gönderme (print), saklama (save) vb. işlemlerin bilinmesi gereklidir. Kütüphanecilerden bu istek bir kişiden gelmiştir ama bu kişi Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinde bilgisayar sistemleri sorumlusu olarak görev yapmaktadır. Bu kişinin gözlemi çok önemlidir. Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi gibi bilgisayar ağları ile donatılmış bir kütüphanede böyle bir eksikliği belirtmiş olması düşündürücüdür. Bu, kütüphanecilerin bu konuda da bir eğitime gereksinimleri olduğunu göstermektedir.
 
 -Sürekli eğitim: Kütüphanecilerden Internet eğitiminin sürekli olmasını savunan 1 kişi (%1,28) vardır. Kuşkusuz her beceri elde edildikten belli bir süre sonra eskimekte ve  yenilikler karşısında eski deneyimler yetersiz kalmaktadır. Sürekli eğitim yeni deneyimlerin kazanılmasını sağlar.

 Görülüyor ki belli bir konuda görüş sahibi olmak o konu ile ilgili sorunları daha iyi açığa çıkarmak anlamına gelir. Bu araştırmada bulgular değerlendirirken bazı zorluklara karşılaşılmıştır. Çünkü çok büyük bir eksiklik olduğu halde kimse bilgisayar kullanımı konusundaki  eksikliğini dile getirmemiştir. Bunu Bilkent Üniversitesi Kütüphanesinde bilgisayar sistemlerinden sorumlu bir kütüphaneci dile getirmemiş olsa böyle bir sorun atlanmış olabilirdi.

 Internet hiç bilinmediği için eğitim konusundaki beklentiler kütüphaneciler tarafından yeterince açıklanamamıştır. Internet kullanan kişilerin bu beklentilerini dile getirmiş olmaları diğerlerinin de beklentilerine ışık tutmuştur.

 Keşfedilen önemli gerçeklerden biri de şudur: Internet olgusu şu anda bir geçiş dönemi geçirmektedir. Herşey tam anlamıyla netleşmemiştir. Bu nedenle ne yöneticiler ne de kütüphaneciler kendi düşüncelerini tam olarak belirleyememişlerdir. Çünkü onlar da Internet'i tam olarak bilememektedirler.

6.9. ÖZET
 
 Bu bulguların değerlendirilmesi bize şunu göstemiştir: Ankara'daki üniversite kütüphanelerin çoğu Internet'e bağlı olmalarına rağmen Internet'i sağlıklı bir biçimde kullandıkları söylenemez. Bu kütüphanelerde Internet'i etkin biçimde kullananların sayısı tatmin edici düzeyde değildir.

 Kütüphanecilerin Internet eğitimi yok denecek kadar azdır. Yukarıda belirtildiği gibi iyi bir Internet eğitiminde kütüphanecilerin e-posta, ftp, telnet, www, gopher v.b. Internet araçlarını öğrenmeleri ve web sayfası oluşturma gibi becerileri kazanmaları gereklidir. Oysa bizim bulgularımız kütüphanecilerin iyi bir Internet eğitimi almadıkları saptanmıştır ve bu konuda fikir belirtmeyen kütüphaneciler bile olmuştur.

 Eğitim almış olanlar da Internet'i tam olarak özümseyememişlerdir. Deneklerin kendi ifadeleri ile  böyle bir eğitim programını gereksindiklerini ortaya koymuşlardır.
 

SONUÇ VE ÖNERILER
 Internet olgusu ile kütüphanecilik mesleği değişikliklere ve yeniliklere hazırlanmaktadır. Gelişen teknoloji ve yapılan çalışmalar bunu göstermektedir. Kütüphanecilerin de bu yeniliklere hazırlanması gerekmektedir. Kütüphane işlemlerinin nasıl olması gerektiği konusunda öneriler getirip tartışmak ve yeni sonuçlara varmak gerekmektedir. Bunun için belli bir zamanın geçmesi beklenmelidir. Meslek bir geçiş süreci içindedir. Bu geçiş dönemi yaşanırken kuşkusuz bazı sorunlar olacaktır. Sorunları göğüsleyebilecek bir kütüphaneci grubunun varlığı ile bu geçiş dönemi atlatılabilir. Bu herşeyden önemlidir. Kalin ve Tennant'ın dediği gibi: (1991 : 28 ) '...Internet ortamında oluşan bilgilerin yayımında, kütüphaneciler kendi rollerinin ne olacağını değerlendirmek durumundadırlar.'

 Kütüphaneler çalışan kadroları ile yücelirler. Eğer kütüphaneciler bu konuda ciddi atılımları gerçekleştirebiliyorlarsa, bugünkü iletişim teknolojisinin yardımı ile çoğalan ve yayılan bilgilerin organizasyonunda önemli rol oynayabilirler. Kütüphaneciler olarak ancak böyle bir durumda umutlu olmak olasıdır.

 Ankara'da bulunan üniversite kütüphanelerinin çalışanları bu konuda kendilerini yetiştirmeyi istemektedirler. Kütüphaneciler Internet kullanıcıları olarak yine Internet eğitimine  gereksinim duyduklarını ortaya koymuşlardır. Bu sonuç varsayımımızın doğru olduğunu kanıtlamıştır.
 
 Bu araştırmada Internet'in kütüphanecilerce nasıl kullanıldığı saptanmıştır. Kütüphaneciler Internet'i şu anda çoğunlukla  haberleşme ve e-posta olanağından yararlanmak için  kullanmaktadırlar.

 Internet'i kullanmalarının ikinci nedeni de uzaktan veri tabanlarını taramaktır. Bu araştırmanın bize kazandırdığı en önemli verilerden biri de şu olmuştur: Ankara'da üniversite kütüphanelerinde Internet çok az kişi tarafından ciddi amaçlarla kullanılmaktadır. Internet'in kullanım şekli yönetimce belirlenmemiş, herhangi bir iş tanımına dayandırılmamıştır. Internet bazı geleneksel kütüphane işlemlerinde (bibliyografik kontrol, yayın taraması vb.) kullanılmaktadır. Oysa Internet'in getirmiş olduğu bazı olanaklarla biçim ve şekil değiştiren kütüphanecilik hizmetleri vardır. Bu hizmetlerin sınırlı olarak  verildiği gözlenmiştir.

 Kuşkusuz Internet kullanımının verimli olması konusunda bazı çabalar saptanmıştır. Ancak özel statüdeki üniversite kütüphaneleri değerlendirme kapsamı dışında bırakıldığında durum pek iç açıcı değildir. Oysa son aşamada Internet bir araçtır. Genel olarak sunduğu olanakları iyice anlamak, bu olanakları değerlendirmek ve bu araçtan yararlanma yolunda çareler aramak gerekmektedir. Internet'e bağlanmakla her iş bitmemektedir.

1. Kütüphane yöneticileri kütüphaneciler başta olmak üzere tüm kütüphane çalışanlarını Internet kullanmaya alıştırmalıdırlar.
2. Kütüphane yöneticileri, kütüphanecilerin bu alışkanlığı kazanabilmeleri için hizmet içi eğitim kursları düzenlemeli ve kütüphanecilerin bu kurslara devam etmelerini  sağlamalıdırlar.
3. Kütüphane yöneticileri bu kursların düzenlenmesi için gerekiyorsa mesleki derneklerle ilişkiye geçmelidirler ve bu konuda başka neler yapabileceklerini yine mesleki derneklerle tartışmalıdırlar.
4. Üniversite Kütüphanelerinin Daire Başkanları yapmış oldukları rutin toplantılarında, elektronik bilgi kaynakları üzerinde tartışmalı ve bir işbirliği projesi çerçevesinde bu konuda yardıma gereksinim duyan kütüphanelere yardım etmeyi taahhüt etmelidirler.

 Sonuç olarak, bu araştırma bize şunu göstermiştir. Önümüzdeki yıllarda Internet kütüphane hizmetlerinin verilmesinde  en temel araçlarından birisi olacaktır. Bu iletişim aracı bilgi değişiminde, dolayısıyla kütüphane hizmetlerinde etkin bir rol oynayacaktır. Bu nedenle kütüphanecilerin bu iletişim aracını benimsemeleri ve vermekte oldukları hizmetleri yeniden yapılandırırken Internet'i  düşünmeleri gerekmektedir. Ankara'daki üniversite kütüphanelerinde çalışan tüm kütüphanecilerin bu gerçeği anlamaları zor olmamıştır. Ancak olumlu sayılabilecek atılımları gerçekleştiren kütüphane sayısının az olması bu konudaki çabalarının yetersiz olduğunu göstermiştir.
KAYNAKÇA

AKGÜL, Mustafa
 1994  Internet: Bilgiye Erişimin Yeni Araç ve Olanakları,
   (Version 1.0), Ankara: TR-NET.

ARMS, Caroline R., Ed.
 1990  Campus Strategies for Libraries and Electronic        Information ,EDUCOM, Strategies Series on        Information  Technology. Bedford, MA: Digital       Press, 1990.

ARMS, Caroline R.
 1990   'New Information Infrastructure', Online , 14, 5:15-22.

BAHŞIŞOĞLU, H. K., Y. ÇELIK ve M. ŞAN
 1995  'Kütüphane / Bilgi Merkezlerinde Internet Kullanımı ve Geleceği
   (Yayımlanmamış bildiri),1.Türkiyede Internet Konferansı,17-    18 Kasım, Bilkent Üniversitesi: Ankara.

BOSS, Richard W.
 1982   Automating Library Acquisition: Issues and           Outlook. White Plains, NY: Knowledge Industry Publications 16.

BROWN, Cristopher C.
 1994   'Creating  Automatic Bibliographies Using Internet-      Accessible Online Library Catalogs', Database,  17, 1:67-71.

COMPUTERWORLD
 1996 a 'Tur Fiyatı Belli Oldu Sıra Net'te', Computerworld,
   22-28 Nisan, Yıl 7., s.5.
 
 

COMPUTERWORLD
 1996 b 'TurNet'te Yol Ayrımı', Computerworld,
   20-26 Mayıs, Yıl 7., s.10.

COURSEY, David
 1991  'Riding the Internet', Infoworld, Feb 4. p.48.

CRAWFORD, Walt
  1988  Current Technologies in the Library: An Informal       Overview. Boston MA: G.K. Hall.

BAHAR, Nezihe
 1996  'Bilgisayar ve Internet Dünyası', Cumhuriyet Bilim Teknik,     Sayı:480:3.

ÇAĞILTAY, Kürşat
 1995  Herkes için Internet.
   Ankara: TÜBITAK, Enformasyon Teknolojileri       Müdürlüğü, Dok. No: IPG-95-02.

ÇELIK, Yaşar
 1995  'Internet: Kütüphane Hizmetlerine Katkıları',  Türk        Kütüphaneciliği, 9,  2:124-134.
 
ÇUBUKÇU, Faruk
 1991  Ansiklopedik Bilgi Işlem Terimleri Sözlüğü. Istanbul Türkmen     Kitabevi. Bilgisayar Dizisi No 9.

Devlet Planlama Teşkilatı
 1987  1987 Yılı Icra Planı. Sosyal Sektörler; Eğitim (Yükseköğretim)
   Ankara: DPT.
 
 

DENTON, Barbara
 1992   'E-Mail Delivery of Search Results via the        Internet', Online, 16, 2:50-53.

DOWLIN, E. Kenneth
 1995   'Distribution in Electronic Environment or Will       There be Libraries as we Know Them in the Internet       World', Library Trends,  43, 3:409-417.

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
 1989  Yüksek Lisans ve Doktora-Sanatta Yeterlilik Tezleri Yazım ve      Basım Yönergesi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler    Enstitüsü.

HALE, Marylou
 1995  'Automated Library Acquisitions and the Internet: A new      Model for Business', The Acquisitions Librarian, 13, 14:65-82.

ITS CD-ROM Directory
 1996  Info Technology Supply Ltd.
   London : Disc to print.

JACKSON, Mary E.
 1993   'Document Delivery over the Internet', Online,       17,  2:14-21.

KALIN, Sally W.  and  Roy TENNANT,
 1991  'Beyond OPACs...The Wealth of Information Resources on the     Internet', Database, 14, 4:28-33.

KAPTAN, Saim
 1991  Bilimsel Araştırma Teknikleri ve Istatistik        Teknikleri.  Ankara: Rehber Yayınevi.

KEAYS, Thomas
 1993  'Searching Online Database Services Over the        Internet', Online, 17, 1:29-33.

KÖKSAL, Aydın
 1981  Bilişim Terimleri Sözlüğü. Ankara:Türk Dil Kurumu.

KROL, E.
 1992   The Whole Internet: User's Guide and Catalog.       Sebastopol, CA: O' Reilly&Associates Inc.

LADNER, Sharyn J. and Hope N. Tillman.
  1993a  The Internet and Special Librarians: Use Training,        and the Future. SLA Research Series No.10.        Washington, DC: Special Libraries Association.

 1993b  "Using Internet for Reference", Online, 17, 1:45-50
 
LANCASTER, F.W.
 1978  Toward Paperless Information Systems.
   New York: Academic Press

Library and Information Science Abstracts.
 1969- London: Library Association.

Library of Congress
  1963   'Automation and the Library of Congress.'        Washington, D.C.: Library of Congress.

MALLENDORF, Scott A.
 1994   'Automating Access to Internet Resources at the       Reference Desk' ,Online , Sept.1994  :69-73.
 

MARSHALL, David L.
 1993  'The Internet Connection for Electronic         Ordering.' Computers in Libraries, 13, 3:26-28.

NEUBAUER, Karl - Wilhelm
 1994  'Express Ordering and Delivering System of Journal Articles-    JASON NRW', Libri, 44, 4:388-392.

NOTTES, Greg R.
 1993  "Offspring of OPAC: Local Databases on the Net."       Database, 16, 3:109-110.

PITTER, K.  ve diğerleri
 1995  Herkes Için Internet Rehberi Literatür Yayıncılık,
   Istanbul.

SARIHAN, Tan Deniz
 1995  Herkes Için Internet. Sistem Yayıncılık,
    Istanbul.

SAUNDERS, Laverna M.
  1992  "The Virtual Library Today", Library  Administration       and Management   6,  2:66-70.

STIGLEMAN, Sue
 1992a 'EndNote Plus: Macintosh Bibliography Power on a PC',      Database, 15, 5:50-55.

 1992b 'Bibliography Formatting Software: A Buying Guide',      Database, 15, 1:15-27.

 1993  'Bibliography Formatting Software:Update', Database, 16,     1:15-27.

T.C. Kültür Bakanlığı
 1993  'Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni-Türk        Kütüphaneciliği: Dizin(1952-1992). Ankara: T.C.Kültür      Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü        Kütüphanecilik dizisi No:24.

TENNANT, R.,  J. OBER, ve  A.G. LIPOW
 1996  Internet El Kitabı, Ankara,
   Türk Kütüphaneciler Derneği,

TENOPIR, Carol
 1992  'Online Searching with Internet.'Library Journal,
   117, 21:102-104.

TONTA, Yaşar
 1995  'Internet, Elektronik Kütüphaneler ve Bilgi Erişim.'       (Yayımlanmamış  bildiri),1. Türkiye'de Internet Konferansı, 17-18    Kasım Bilkent  Üniversitesi: Ankara.

 1996  Internet ve Uygulamaları Ankara :Hava Kuvvetleri Komutanlığı,
   Hv. K. Kh. Basımevi.

Türkiye Makaleler Bibliyografyası.
 1952- Ankara: Milli Kütüphane Bibliyografya Enstitüsü.

Türkiye  Bibliyografyası.
 1952- Ankara: Milli Kütüphane Bibliyografya Enstitüsü.

UYSAL, Neşecan
 1994  'YÖK Dokümantasyon Merkezi Tez Veri Tabanı ve Erişim     Özellikleri' Kütüphanecilikte Bilgi-Belge Işbirliği,Milli      Kütüphanelerarası Iletişim ve Dünyadaki Teknolojik      Gelişmelerin Aktarımında Ilkelerin Tesbiti Sempozyumu.
   22-25 Eylül 1992 Milli Kütüphane: Ankara.
YURDADOĞ, Berin U.
 1974  Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü. Ankara: Ankara        Üniversitesi Basımevi (Türk Dil Kurumu Yayınları,       No: 394).

VALAUSKAS, Edward J.
 1994  "Using Internet in Libraries", IFLA Journal,  20, 1:22-28.
 

For further Information send your message to erol.olcay@karaelmas.edu.tr , please.